UNESCO BLAGO REPUBLIKE SRPSKE: Od stećaka do ozrenske tradicije

Envato

„Na Drini ćuprija“, Visegrad

Visegradski most građen je od 1571. do 1577. godine po zelji i naredbi velikog vezira u Osmanskom carstvu, Mehmed paše Sokolovića. Jedan od najčuvenijih velikih vezira Osmanskog carstva poreklom je iz sela Sokolovici pored Rudog, odakle je odveden „dankom u krvi“. Čuveni veliki vezir, svom kraju, ali i narodu, odužio se, između ostalog, gradnjom čuvenog mosta, koji je u to vreme predstavljao remek delo graditeljstva. Most je građen prema nacrtima čuvenog turskog arhitekte, Kodža Mimar Sinana. Legendarni kameni most simbol je grada Višegrada, a postao je i „glavni lik“ romana „Na Drini ćuprija“, našeg slavnog nobelovca Ive Andrica. Most je ušao na UNESCO-vu listu 2007. godine.

„Zmijanski vez“, svetsko kulturno dobro

Ovaj tip veza smatra se za najstariji ručni vez na Balkanu, specifican po tehnici pokrstice i po tamnoplavoj boji u kojoj se uvek izrađuje. Vez nosi ime po Zmijanju, oblasti u Republici Srpskoj kojoj pripadaju delovi opština Banjaluka i Ribnik. Od 2014. godine nalazi se na UNESCO-voj reprezentativnoj listi nematerijalnog kulturnog nasledja, a od zaborava vez čuvaju vešte ruke krajiških vezilja i prezentuju KUD-ovi kroz narodne nošnje i igre sa Zmijanja.

Tragom stećaka – Hercegovina, Republika Srpska

Kroz Hercegovinu su od davnina prolazili i trgovci i diplomate i vojske i karavani od Cavtata do Dubrovnika preko Trebinja, Bileće, Gacka, Foče, Visegrada i na dolinu reke Drine, ka raznim mestima. Na tom području su ostavljali za sobom mnoga obeležja. Ta šarolikost je iznedrila i mnoge nekropole i nadgrobne spomenike izuzetne lepote i karakteristika, u narodu poznatih kao stećci. Stećci cine jedinstveni duhovni, umetnicki i kulturni fenomen. Predstavljaju srednjovekovnu umetnost, otkrivaju nacin razmišljanja i senzibilitet cele epohe, a svojom veličinom i ukrasnim elementima svedoče o snazi, položaju i uticaju onih nad čijim posmrtnim ostacima su podizani. Nevesinje je opština sa najvećim brojem stećaka u bivšoj Jugoslaviji, a najveća nekropola stećaka (452) nalazi se u selu Krekovi na lokalitetu Kalufi. Neki od stećaka ukrašeni su i ističu se simboli hrišćanske umetnosti, paganskih vremena, ali i drugih kultura.

Nekropole stećaka Republike Srpke, Srbije i Crne Gore upisane su na UNESCO-vu listu kulturnog nasleđa 2016. godine, njih trideset. 

„Branje trave ive na Ozren planini“

U središnjem pojasu Republike Srpske smestio se grad Doboj. Grad koji je utemeljen i razvijao se u području jedne šire geografske zone pobrđa, preko koje se planine Balkana blago spustaju u nizije Panonije. Grad je deo doline reke Bosne i po njenom rubu, najnižih ogranaka planinskih masiva Krnjina, Ozrena i Trebave. Jedan od najlepih vrhova Ozrena je Gostilj sa 773 m.n.v., okupljalište planinara, paraglajdera i brojnih izletnika, lokalnog stanovništva Doboja i okoline. Ovo je mesto na kom se održava manifestacija „Dan čaja na Ozrenu“, a posvećena je branju trave ive. Na padinama Gostilja i njegovom vrhu, uz pesmu, nošnju i narodnu igru, svake godine 11. septembra, na dan Usekovanja glave Sv. Jovana Krstitelja, vekovna je praksa branja trave ive kao i verovanje o njenoj izuzetnoj lekovitoj moći ukoliko je na taj dan ubrana. UNESCO je 2018. godine uveo branje trave ive u reprezentativno nematerijalno kulturno nasleđe čovečanstva. Ubrana iva koristi se tokom godine kroz čaj ili se potapa u rakiji, a deo je narodne medicine i veliki uzitak.